चुरोट पिउनु बढी खतरनाक कि प्रदूषित हावामा सास फेर्नु?

एजेन्सी

वायु प्रदुषणले विश्वभर मानिसको आयु औसत करिब तीन वर्ष घटेको वैज्ञानिकहरूको दावी छ। फोक्सोको रोग, क्यान्सर, हृदयाघात र स्ट्रोक वायु प्रदूषणको कारण हुन्छ।  त्यसैले वायु प्रदूषणलाई अहिले नयाँ धुम्रपान पनि भनिन्छ।

वैज्ञानिक टोलीका अनुसार बाहिरी वायु प्रदूषणका कारण तीन वर्ष (२.९ वर्ष) को औसत आयु घटेको छ। यो धुम्रपान सुर्तीजन्य पदार्थको असरभन्दा पनि बढी हो। जर्नल अफ कार्डियोभास्कुलर रिसर्चमा प्रकाशित अध्ययनले मानव जीवनको औसत आयुमा १० गुणाभन्दा बढी हिंसा (युद्ध सहित)ले प्रभाव पारेको दाबी गरेको छ।

अन्वेषकहरूले धुम्रपानबाट हुनेभन्दा वायु प्रदुषणका कारण मृत्यु हुनेको संख्या बढी हुन सक्ने बताएका छन् । यस अध्ययनका लागि उनीहरुले सन् २०१५ मा मृत्युको गणना गर्न नवीनतम तथ्याङ्कीय मोडेल प्रयोग गरेका छन्।

सन् २०१५ मा वायु प्रदुषणका कारण ८.८ मिलियन मानिसको मृत्यु भएको थियो भने विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्याङ्क अनुसार सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोगका कारण वार्षिक ८ करोड २० लाख मानिसको मृत्यु भएको छ जसमा ७० लाखभन्दा बढीको मृत्यु चुरोट र सुर्तीजन्य पदार्थको सेवनबाट भएको छ ।

वायु प्रदूषणले मुटु र श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगहरूको जोखिम बढाउँछ। यस बाहेक वायु प्रदुषणले हाम्रो स्वास्थ्यलाई धेरै तरिकाले पनि असर गर्छ।

मेन्ज युनिभर्सिटी मेडिकल सेन्टरका प्रोफेसर र यस अध्ययनका सह-लेखक थोमस मुन्जेलले भने, ‘हामीले फेला पारेका नतजाबाट, हामी विश्वास गर्छौं कि वायु प्रदूषण एक महामारी जस्तै हो। नीति निर्माताहरू र चिकित्सा समुदायले थप ध्यान दिनु आवश्यक छ। विगत केही दशकहरूमा धुम्रपानको तुलनामा वायु प्रदूषणलाई कम ध्यान दिइएको छ।’

मुन्जेल र उनका सहकर्मीहरूका अनुसार यदि जीवाश्म इन्धनको उत्सर्जन घटाइयो भने मानिसको औसत आयुमा उल्लेख्य सुधार आउने बताए। यदि जीवाश्म इन्धनको उत्सर्जन शून्यमा ल्याइयो भने मानिसको औसत आयु कम्तिमा एक वर्षले बढ्ने अनुमान छ।

मानव निर्मित वायु प्रदूषण

अध्ययनले मानवीय वायु प्रदूषण र प्राकृतिक वायु प्रदूषण दुवैको प्रभावलाई हेरेको थियो। प्राकृतिक वायु प्रदूषणमा मरुभूमिको धुलो र जंगलको आगोबाट निस्कने उत्सर्जन समावेश हुन्छ, जसलाई बेवास्ता गर्न सकिँदैन।

प्रतिवर्ष मृत्युमध्ये दुई तिहाइभन्दा बढी मानव निर्मित प्रदूषणका कारण हुने गरेको तथ्याङ्कले देखाएको छ । थोमस मुन्जेलको अनुमान अनुसार उच्च आय भएका देशमा यो ८० प्रतिशतसम्म हुन सक्छ। यसलाई कम गरे विश्वव्यापी रूपमा, हरेक वर्ष करिब ५५ लाख मृत्युबाट बच्न सकिन्छ।

शोधकर्ताहरूले वायु प्रदूषणले छ प्रकारका रोगहरूमा पार्ने प्रभावको मूल्याङ्कन गरेका छन्। यी रोगहरू उच्च रक्तचापदेखि फोक्सोको क्यान्सरसम्म हुन्छन्।

यस अध्ययनमा मुटुसम्बन्धी रोगका कारण बढी मृत्यु हुने गरेको देखियो भने श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोग दोस्रो स्थानमा छ ।

‘जब हामीले धेरै रोगहरूमा वायु प्रदूषणको प्रभावलाई हेर्यौं, हामीले पत्ता लगायौं कि हृदय रोगहरूमा यसको प्रभाव सबैभन्दा बढी छ, यो धुम्रपानको प्रभावसँग मिल्दोजुल्दो छ’, अध्ययनका सह-लेखक जोस लेलिवेल्ड भन्छन्। शरीरका कोशिकाहरूमा अक्सिडेटिभ तनाव भनिने खाली अणुहरूको संख्यामा।यसले रक्त नलीहरूमा क्षति पुर्‍याउँछ र उच्च रक्तचाप, मधुमेह, स्ट्रोक, हृदयाघात र हृदयघात हुने जोखिम बढाउँछ।

सबैभन्दा प्रभावित वृद्ध

अध्ययनका अनुसार वायु प्रदूषणको धेरै असर वृद्धवृद्धाहरूमा परेको छ । अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार वायु प्रदूषणका कारण विश्वभर हुने मृत्युमध्ये ७५ प्रतिशत ६० वर्षभन्दा माथिका मानिसमा हुने गरेको छ ।

अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका एपिडेमियोलोजिकल रोगहरूका वरिष्ठ विशेषज्ञ स्यामुएल काइका अनुसार वायु प्रदूषण संसारभरको सबैभन्दा ठूलो स्वास्थ्य खतरा हो।  वायु प्रदूषण नयाँ सुर्ती हो र यसको प्रभाव आम जनता स्पष्ट छ।

बीबीसी हिन्दीबाट