धारा छन्, पानी आउँदैन

दोलखा — खानेपानी योजना निर्माण थालिएको १५ वर्ष बित्यो । टोलटोलमा बनाइएका धारामा अझै पानी झरेको छैन । निर्माण सकिएका २ वटा ट्यांकी खण्डहर बनेका छन् । स्थानीय भने घण्टौं हिँडेर पानी लिन जानुपर्ने बाध्यतामा छन् ।

२०६४ सालमा सर्भे भएर मेलुङ गाउँपालिका–१ घ्याङखोलामा दियालेखर्क खानेपानी योजना निर्माण थालिएको हो । कुल लागत एक करोड ३४ लाख ७२ हजार रुपैयाँ अनुमान गरिएकोमा हालसम्म ७१ लाख खर्च भइसकेको छ । बर्सेनि मर्मतका नाममा रकम विनियोजन पनि भइरहेकै छ । चालु आवमा पनि उक्त शीर्षकमा १० लाख रुपैयाँ वाग्मती प्रदेश सरकारले पठाएको थियो ।

तर, अहिलेसम्म न पाइप गाडिएको छ, न ट्यांकी नै कामलाग्ने अवस्थामा छन् । छरछरे खोलाको मुहानबाट पानी ल्याई ५ सय घरधुरीका ३ हजारभन्दा बढी स्थानीय लाभान्वित हुनेगरी तयार योजना लथालिंग बनेको हो । कागजमा ७१ लाख खर्च भइसकेको जनाइए पनि त्यसअनुसारको काम नदेखिएको स्थानीय बताउँछन् ।

‘उ बेलामा टोलमै खानेपानी आउने भयो भनेर खुसी लागेको थियो,’ स्थानीय चेतबहादुर विकले भने, ‘तर यत्रो वर्ष आशमै बित्यो । पाइप पनि आएको सुनेको हो तर कता छ थाहा भएन । टाँठाबाठाको घरमा पुग्यो होला ।’ उनले रकम अनियमितता भएको आरोपसमेत लगाए ।

२०४८ सालमा सोही मुहानबाट पानी ल्याएर वितरण गरिएको छरछरे खानेपानी योजनाका संरचना, पाइप र ट्यांकी अझै छन् । उक्त योजनाको इन्टेक र पाइप फेरबदल गर्न भन्दै अर्को नाममा योजना बनाएर उपभोक्ता समिति बनाइएको थियो । जसलाई दियालेखर्क खानेपानी योजना उपभोक्ता समिति भनियो । २०६४ सालमा सर्भे गर्दा उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष छत्रबहादुर कार्की थिए । योजनामा रकम परेपछि उनलाई समितिबाट निकालियो । ‘सुरुमा ४०/४२ लाख रुपैयाँ आएको थाहा छ,’ उनले भने, ‘तर त्यो रकमले के गरे पत्तो छैन । काम गर्ने बेला नेतृत्वमा नरहेकाले मलाई जानकारी छैन ।’ टोलटोलमा बनेका धारा पनि गैरसरकारी संस्थाले बनाएका उनले दाबी गरे । ती धाराबाट पनि पानी झरेको छैन ।

२०७५ सालमा १८ वटा धारा बनेकोमा प्लान इन्टरनेसनलले ९ वटा बनाइदिएको थियो । धारासम्म आउने पाइप भने गाडिएको छैन । उक्त संस्थाले पाइप पनि वितरण गरेको बताउँछन् स्थानीय । तर, प्राविधिकको मिलेमतोमा प्लानले गरेको कामलाई योजनामार्फत नै भएको बिल बनाएर अनियमिता भएको एक स्थानीयले दाबी गरे । यो योजनाको उपभोक्ता समिति पनि ९ वर्षदेखि एउटै छ । तर, समितिले हालसम्म कति रकम आयो र कति खर्च भयो भन्ने सार्वजनिक गरेको छैन ।

विगतमा बनाएका संरचना बाढीले बगाएका कारण अहिले ट्यांकी र १० धारा बनाइरहेको उपभोक्ता समितिका कोषाध्यक्ष हरिबहादुर पाण्डेले बताए । विगतको समितिले ५०/५५ लाख रुपैयाँ खर्च गरे पनि संरचना काम नलाग्ने भएकाले अहिले नयाँ संरचना बनाउनुपर्ने भएको उनको भनाइ छ । प्रदेश सरकारबाट आएको १० लाखबाट मुहानमा इन्टेक निर्माण गर्न लागिए पनि वर्षाले प्रभावित बनेको उनको भनाइ छ । ‘अहिले इन्टेक र ट्यांकी निर्माण गर्न लागिरहेका थियौं, पानी परेर समस्या भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘अहिलेसम्म ४ किमि पाइप गाडिएको छ ।’

खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालय रामेछापका प्रमुख हुपेन्द्रराज जोशीले अन्तिम चरणमा पाइप खोलाले बगाएपछि योजना अलपत्र परेको दाबी गरे । ‘गत वर्ष अन्तिममा काम गर्ने भनेर आएपछि हामीले रोक्यौं,’ उनले भने, ‘यो वर्ष इन्टेक बनाउने काम भइरहेको छ, कति बन्यो प्राविधिकलाई थाहा होला ।’