स्वास्थ्य सेवा दिवस : उपलब्धिबीच दिगो र समान सेवामा अझै चुनौती

आज २९ औं स्वास्थ्य सेवा दिवस दक्ष जनशक्ति, दिगो सेवा : स्वास्थ्य सुरक्षामा हाम्रो दृढ प्रतिबद्धता भन्ने मूल नाराका साथ मनाइँदैछ । नेपाल स्वास्थ्य सेवा ऐन २०५३ जारी भएको दिनको स्मरणमा प्रत्येक वर्ष फागुन १५ गते यो दिवस मनाइन्छ ।

यस वर्ष भने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनको आचारसंहिता लागू भएकाले कुनै औपचारिक कार्यक्रम नराखिएको स्वास्थ्य मन्त्रालयले जनाएको छ । मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. प्रकाश बुढाथोकीद्वारा जारी विज्ञप्ति अनुसार संघ, प्रदेश र स्थानीयतहका सबै निकाय तथा स्वास्थ्य संस्थाहरूलाई शुभकामना आदानप्रदान गरी दिवस मनाउन अनुरोध गरिएको छ ।

विगतमा स्वास्थ्य सेवा दिवसका अवसरमा गरिँदै आएका साविकका औपचारिक कार्यक्रमहरू भने निर्वाचन आचारसंहिता अन्त्य भएपछि मात्र आयोजना गरिने मन्त्रालयले स्पष्ट पारेको छ । संविधानले प्रत्याभूत गरेको नागरिकको आधारभूत स्वास्थ्य सेवा, आकस्मिक सेवा र समान पहुँचको हकलाई व्यवहारमा प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न मन्त्रालय प्रतिबद्ध रहेको जनाइएको छ ।

यस दिवसले स्वास्थ्य क्षेत्रका जनशक्तिको समर्पण र दक्षताको सम्मान गर्दै गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा मार्फत स्वस्थ राष्ट्र निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेको बतउँदै दिवसका अवसरमा मन्त्रालयले सम्पूर्ण स्वास्थ्यकर्मी, स्वास्थ्य संस्था र यस क्षेत्रमा योगदान पुर्‍‍याउने व्यक्तिप्रति सम्मान तथा कृतज्ञता व्यक्त गरेको छ ।

स्वास्थ्य सेवा सुधारमा चुनौती

नेपालले पछिल्ला वर्षमा स्वास्थ्य सेवा पहुँच विस्तार, खोप कार्यक्रम र मातृ–शिशु स्वास्थ्य सूचकमा उल्लेखनीय सुधार हासिल गरे पनि गुणस्तरीय र समान स्वास्थ्य सेवा सुनिश्चित गर्न अझै धेरै काम गर्न बाँकी रहेको सरोकारवालाहरू बताउँछन् । विशेषज्ञहरूका अनुसार ग्रामीण क्षेत्रमा दक्ष स्वास्थ्यकर्मी अभाव, अस्पतालको पूर्वाधार तथा आधुनिक उपकरणको कमी, स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा समस्या र स्वास्थ्य सेवा गुणस्तरमा असमानता मुख्य चुनौतीका रूपमा रहेका छन् ।

संघीय संरचना अनुसार संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबीच समन्वय मजबुत बनाउँदै स्वास्थ्य सूचना प्रणाली डिजिटल बनाउने, आपतकालीन सेवा विस्तार गर्ने तथा जनशक्ति व्यवस्थापन सुधार गर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ । त्यस्तै स्वास्थ्य सेवा सुधारका नाममा पूर्वाधारको विस्तार भएपनि गुणस्तरीय सेवा समान रूपमा उपलब्ध नभएको विज्ञ बताउँछन् ।

धेरै स्वास्थ्य संस्थामा विशेषज्ञ सेवा, प्रयोगशाला सुविधा र आकस्मिक उपचारको अभाव छ । आर्थिक पक्षमा पनि चुनौती उत्तिकै छ ।

कुल स्वास्थ्य खर्चको करिब ५० प्रतिशतभन्दा बढी व्यक्तिगत खर्चमा जान्छ भने सरकारी स्वास्थ्य बजेट कुल राष्ट्रिय बजेटको करिब ६–७ प्रतिशत मात्रै रहेको छ । जसका कारण स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम संकटमा परेको छ ।